توصیه‌های مربی‌گری برای استادهای اسکرام (قسمت اول)

به حداکثر رساندن خودکفایی تیم اسکرام

استاد اسکرام نه‌ تنها در پیش‌برد فرایند اسکرام کمک می‌کند بلکه در قبال کیفیت جریان آن در طی اجرای مراسم اسکرام که توسط تیم انجام می‌شود نیز مسئول است، به این ترتیب نقش او به مربی‌گری اسکرام ارتقا می‌یابد.

 مسئولیت‌های استاد اسکرام تا سطح مربی‌گری چابک تیم اسکرام نیز گسترش می‌یابد.

در این مجموعه مقالات می‌خواهم به استاد‌های اسکرام کمک کنم تا همان‌طور که تلاش می‌کنند سطح بلوغ تیم چابک را بالا ببرند و آن‌ها را در مسیر توسعه بیشتر با بهره‌وری فراتر سوق دهند، دید خود را نیز نسبت به دنیای مربی‌گری (به‌طور کلی) و مربی‌گری چابک (بطور خاص) توسعه دهند و از این طریق به بهترین سطح کارایی برسند.

استاد اسکرام باید به تیم اسکرام کمک کند تا به نهایت میزان بهره‌وری از توانمندی‌ها، ظرفیت‌ها و امکانات خود برسد. زمانی‌که استاد اسکرام شروع به توسعه توانایی خود در قلمرو مربی‌گری می‌کند، خود را شریک ایجاد توانایی‌های اعضای تیم کرده است. بدون در نظر گرفتن این‌که چند نفر در تیم اسکرام وجود دارد، یا این‌که استاد اسکرام مسئول یک یا چند تیم اسکرامی در سازمان است، مربی‌گری‌ استاد اسکرام باید به تیم کمک کند تا خود اعضای تیم در هر کاری که دارند انجام می‌دهند، به نتیجه برسند.

از ارشاد تا مربی‌گری

با وجود سردرگمی و آشفتگی متداول بین ارشاد کردن و تدریس کردن، با مربی‌گری کردن، آن‌ها کاملا تعهدات متفاوتی هستند. (واقعیت دردآور این است که اکثریت کسب‌وکارها نمی‌توانند این دو را از هم جدا کنند و وقتی شما را برای مربی‌گری استخدام می‌کنند انتظار خدمات آموزشی، یعنی مرشد بودن را از شما دارند!). تعهد آموزشی از شما انتظار دارد که تیم اسکرام را راهنمایی کرده و به‌روش‌ها را به آن‌ها «آموزش» دهید. در حالی‌که مربی‌گری به این معنی است که تیم اسکرام را برای پیدا کردن پاسخ‌ پنهان مسئله‌ها، یا عادت‌های بدشان (یعنی ضد الگوها Anti-Patterns)، هدایت کنید تا خودشان راه حل مشکل‌شان را پیدا کنند.

این‌جا عامل کلیدی این است که به اعضای تیم اسکرام کمک کنید تا پتانسیل‌ خود را برای بالا بردن کارایی‌شان آشکار کنند و این موضوع، اساس باوری است که تیم اسکرام از متخصصان باهوشی تشکیل شده که می‌توان به توانایی آن‌ها برای یافتن جواب‌ها در جهت یافتن مسیر ترقی‌شان اعتماد کرد.

اگر مربی‌گری آن‌ها را برعهده دارید، از این‌که به آن‌ها «بگویید» چه کاری انجام دهند، خودداری کنید، چرا که این کار توانایی‌ آن‌ها را برای یافتن مسیر خود و خلق پاسخ به مشکلات‌شان از بین می‌برد. 

کنار گذاشتن پیش‌فرض‌ها 

مربی استاد اسکرام در جمع تیم حاضر نمی‌شود تا «راه حلی» برای «مسائل» ایشان ارائه کند بلکه آمده تا تیم را ترغیب کند تا اعتبار «راه حل»‌های موجودشان را زیر «سوال» ببرند. این یعنی اینکه باورها و پیش فرض‌های موجودشان را کنار بگذراند و به مسایل از دید جدیدی نگاه کنند و آماده باشند تا «روش های انجام کارها» و «پاسخ های به‌دست آمده» قبل را زیر سوال و بررسی مجدد ببرند.

تمرکز روی تیم اسکرام اسباب تقویت و توسعه اقتدار تیم می‌شود زیرا که استاد اسکرام مرکزیت همه مراسم، فعالیت‌ها و گفتگوهای اسکرام را روی تیم قرار می‌دهد.

بدون در نظر گرفتن این‌که استاد اسکرام چقدر ماهر است و چقدر به این‌که جواب درست را می‌داند، مطمئن است، مربی در آنجا حضور دارد تا تیم را قادر سازد که بینش و انرژی خود را در جهت مطرح کردن ایده‌هایش پیدا کند و از طریق تجربه یاد بگیرد. مربی استاد اسکرام حضور دارد تا تیم را به کمک فرایند، ابزارها و ساختار، حمایت و یاری کند که به دستاوردهایی بسیار فراتر از آنچه خودشان بدون کمک می توانستند انجام دهند، دست یابند.

جالب توجه است که در نقش مربی‌، لازم نیست که واقعا بالاترین رده کارشناسی در زمینه تخصصی تیم باشید. این بدان معنا است که به عنوان مربی، هنوز می‌توانید کار بزرگی با تیم‌های جراحی، مهندسین نفت، ورزشکاران المپیک، تفنگداران دریایی و هر گروه تخصصی دیگر که حدس می‌زنید، انجام دهید و لزومی ندارد که در آن زمینه صاحب نظر باشید! مگر این‌که بخواهید به‌عنوان مرشد و آموزگارشان هم ایفای نقش کنید.

مربی استاد اسکرام در زمینه‌های زیر با تجربه است: 

1. سوالات درست و مناسبی می‌پرسد: سوالاتی که تیم را وادار می‌کنند تا وضع فعلی و مفروضات‌شان را به چالش بکشند و زیر سوال ببرند.
2. بطور فعال و پویا به راه‌حل‌ها گوش می‌دهد: برای نشان دادن توجه و حضور خود در تمام مدتی که تیم اسکرام تمام سعی خود را برای پاسخ‌دهی به سوالات ظریف و قابل تامل شما می‌کنند.
3. بطور فعال و پویا تعاملات و محاورات درون تیم را بررسی می‌کند: برای دیدن و فهمیدن مسائل مطرح نشده و پیدا کردن بخش‌های پنهان (که درون جواب‌های مبهم مخفی شده‌اند).
4. فعالانه بازخورد را به اشتراک می‌گذارد: تا اجازه دهد تیم اسکرام بداند که پاسخ‌های‌شان را فهمیده‌ و به آن‌ها توجه کرده‌است.
5. تکرار و تکرار می‌کند تا جایی که تیم اسکرام از میزان تغییر در دیدگاه‌هایشان احساس رضایت کنند و آماده برداشتن گام‌های جدید رو به پیشرفت باشند.

(باید تا به حال متوجه شده باشید که حتی اگر به درستی ماهرترین و زبردست‌ترین شخص در گروه باشید، باز هم باید این گام‌ها را رعایت کنید و در برابر وسوسه به اشتراک گذاشتن دانش‌تان در این زمینه با تیم اسکرام مقاومت کنید! در طول فرایند مربی باشید، نه مرشد و آموزگار!)

گفت‌وگو را به سمت تصمیمات اجرایی و نتایج آن‌ها سوق دهید

مربی‌گری استاد اسکرام به تیم اجازه می‌دهد که مسئله‌ای را که می‌خواهد حل کند؛ خودش انتخاب نماید. 

اگر به‌نظر می‌رسد که تیم در جریان بکارگیری روش تحلیل دلیل ریشه‌ای، از شناسایی مشکل زیربنایی ناتوان است، به ایشان کمک کنید تا دریابند دنبال حل چه چیزی هستند.

نکته مهم قابل توجه این است که حل مسئله‌‌ها با تحلیل دلیل ریشه‌ای ممکن است منجر به کشف چندین مشکل (اضافه بر مشکلات قبلی) شود. اما از سوی دیگر، مربی استاد اسکرام به همین دلیل اینجا هست.

علاوه بر آن، اگر به ایشان فرصت ندهید تا به ریشه مشکل اصلی حمله ببرند، به راهکار عمیق و کامل لازم برای بیرون کشیدن ریشه مشکلات‌شان و رفع آن‌ها دست نمی‌یابند.

در جلسه مربی‌گری از به اشتراک‌گذاری دیدگاه‌ها و نظرهایتان خودداری کنید

البته این کار آسان نیست زیرا به‌راحتی فشار فزاینده اشتیاق شما برای به اشتراک گذاشتن دانش تخصصی‌تان با اصرار و پافشاری تیم برای گرفتن جواب حاضر و آماده از شما ترکیب و مضاعف می شود! اما اگر این‌کار را انجام دهید، آن‌ها را از تغییر برای رشد محروم می‌کنید! شما می‌خواهید آن‌ها را برای رسیدن به سطح بلوغ بالاتری آموزش دهید و برای این منظور، آن‌‌ها باید یاد بگیرند که روی پای خودشان بایستند.

اما اگر واقعا به نظر شما نیاز داشته باشند باید چه کنید؟

در مواردی که تیم اسکرام به وضوح در بن بست گیر کرده و قادر به یافتن جواب نیست، یک تلنگر به‌جا از طرف شما می‌تواند تیم را از بن بست بیرون آورده و مجددا در مسیر صحیح قرار دهد. اگر کار به اینجا کشید:

1. مطمئن شوید که آن‌ها از تمام گزینه‌ها و ایده‌های‌شان استفاده کرده‌اند و واقعا گیر افتاده‌اند (از تنبلی آن‌ها استقبال نکنید! اگر جایی گیر کرده‌اند؛ فقط کمک کنید روی پاهای خودشان برگردند).
2. مطمئن شوید که تیم متوجه ‌است که شما عمدا و به‌طور موقت از نقش مربی (Coach) خارج شده‌اید تا در نقش مرشد (Mentor) عمل کنید، و این تنها و تنها به‌خاطر این بوده که تیم از شما تقاضای کمک کرده و خاطر نشان کنید که به مجرد خروج تیم از بن بست، شما دوباره به نقش مربی باز می‌گردید.
3. مطمئن شوید که تنها به‌قدر کافی کمک فکری به تیم می‌کنید تا بلند شوند و حرکت کنند (سعی نکنید تا آخرین ذره مسئله را برای آن‌ها حل کنید).
4. مطمئن شوید تیم با ارجاع مسائل، به جنبه آموزگاری شما معتاد نشده و از این به بعد هر زمان‌که راه‌حل در دسترس آن‌ها نباشد فورا به سراغ شما نمی‌آیند.
5. مطمئن شوید هر لحظه که آن‌ها از تلاش کردن خودداری می‌کنند، روحیه لطیفتان، شما را به تله بهانه‌های خلاقانه تیم نیاندازد. (برای این‌که در تله نیافتید، از آن‌ها بپرسید «چه راه حلی را برای این مسئله امتحان کرده‌اید؟» و پس از آن بپرسید «این راه ‌حل را کی بکار بردید؟») و حتی بپرسید «آیا می‌توانید شواهدی از به‌کار بردن آن راه حل و خروجی آن به من نشان دهید؟»

نویسنده: آرمان کامران

برای ارجاع به قسمت دوم «توصیه‌های مربی‌گری برای استاد های اسکرام» به این لینک بروید.