مروری بر بیانیه چابک+ نسخه صوتی

آیا بیانیه چابک هنوز هم باید راهنمای ما باشد؟

در میان بحبوحه‌ی انقلاب‌ فناوری ایستاده­‌ایم و خود را در برابر این پرسش می‌یابیم که آیا با وجود حرکت به سوی دنیایی سرشار از نوآوری‌های مستمر، هنوز هم بیانیه چابک باید راهنمای ما باشد؟ این سند کوتاه اما تغییر دهنده بازی به ما کمک کرد تا از حمل محصولات توسط قایق‌های حمل ‌بار، به سمت تحویل روزانه آن‌ها با هواپیمای بدون سرنشین برویم. آیا زمان بهبود بیانیه چابک فرا رسیده است؟

سرآغاز داستان

در اوایل سال 2001، در ایالت یوتا (Utah)، هفده نفر برای بحث در مورد آینده توسعه نرم‌افزار گرد‌هم آمدند. اعضای گروه درماندگی خود را در مورد چگونگی بهبود اوضاع فعلی در میان گذاشتند، حتی با اینکه در مورد نحوه اصلاح وضعیت اختلاف نظر داشتند.

مسئله‌­ای که آن­­ها توافق داشتند این بود که شرکت‌ها آن‌قدر روی برنامه‌ریزی و مستندسازی بیش از حد چرخه‌های توسعه نرم‌افزارشان تمرکز کرده بودند که درک آن‌چه را که واقعا مهم بود از دست می‌­دادند: رضایت مشتریانشان.

شاید شرکت‌ها ارزش‌های سازمانی همانند «تعالی (Excellence)» و «یکپارچگی (Integrity)» را ستوده باشند، اما این ارزش‌ها برای راهنمایی افراد– به ویژه توسعه‌دهنده‌های نرم‌افزار- به سوی راه بهتر کافی نیست. که باید تغییر کند. اکثریت 17 نفر قبلا در مورد چگونگی ایجاد عصر نوین توسعه نرم‌افزار ایده‌هایی داشتند. سفر به کوه‌­ها فرصتی برای توافق در مورد آن بود.

بیانیه چابک نتیجه این جلسه 17 نفره و فقط شامل 68 کلمه است، این سند عالی و کوتاه ادامه پیدا کرد تا توسعه نرم‌افزار را برای همیشه تغییر دهد. تقریبا در طول دو دهه از زمان ایجاد آن، این کلمات (و 12 اصولی که از آن پیروی می‌کنند)، توسط افراد، تیم‌ها و شرکت‌های بی‌شماری (در درجات مختلف) پذیرفته شده­‌اند.

12 اصل بیانیه چابک: یک فرهنگِ تعریف شده

چشم‌انداز چابکِ امروز شاید به واسطه متدولوژی­‌هایی که وعده‌ی به کار گرفتن ایده‌­آل­‌های چابک و تبدیل آن‌ها به واقعیت‌های دنیای واقعی را می‌دهند بی­‌نظم به نظر برسد. اما جنون متدولوژِی امروز چیز جدیدی نیست.

خود بیانیه چابک فرای نیاز به یافتن شالوده­ای مشترک میان [Scrum، Extreme Programming[1]، Crystal Clear[2 و سایر چارچوب‌ها متولد شد.

ایان بوکان (Ian Buchanan)، مهندس راه‌حل‌های اصولی برای دواپس [3] در اطلسین [4] می‌گوید: «آن‌ها متوجه شدند که کار مشترکی انجام می‌داده‌اند. اما در آن زمان، آن‌ها رقیب­‌های بسیار سختی بودند، حداقل رقیب‌­هایی در نوع تفکر». «با در نظر گرفتن این موضوع، این واقعیت که آن‌ها توانستند بر روی مجموعه‌ای از چیزها به توافق برسند نوعی بینش عمیق است».

این 17 نفر می‌خواستند ببینند که آیا می‌توانند روی چیزی از نظام‌های متفاوت‌شان به توافق برسند. و با کمال تعجب‌شان، آن‌ها توانستند. آن‌ها بر روی مجموعه‌ای از ارزش‌هایی که یک فرهنگ را تعریف می‌کرد به توافق رسیدند.

آن‌ها عبارتند از:

بیانیه‌ای برای توسعه نرم‌افزار چابک

در حال کشف راه‌های بهتر برای توسعه نرم‌افزار با انجام دادن آن هستیم و به دیگران کمک می­‌کنیم تا آن را انجام دهند.

از طریق این کار به ارزش دست پیدا کرده‌­ایم:

افراد و تعاملات برتر از فرآیندها و ابزارها

نرم‌افزاری که کار می­‌کند برتر از مستندات جامع

مشارکت مشتری برتر از قرارداد کار

پاسخ به تغییر برتر از دنبال کردن یک برنامه

به عبارت دیگر، با وجود این‌که قلم­‌های سمت چپ ارزش دارند، اما برای قلم‌­های سمت راست ارزش بیشتری قائل هستیم.

دوازده اصل نرم‌افزار چابک، محصول دیگری از اجلاس یوتا، براساس همین بیانیه گسترش یافته‌ است.

از آن زمان به بعد، سایت بیانیه چابک حداقل تغییر را داشته است، اگر اصلا تغییر حساب شود. اما دنیای پیرامون چابکی نمی‌تواند متفاوت‌تر باشد.

مناظره طولانی چابک

17 نفر موفق شدند نقطه‌ نظرات مختلف‌شان را تحت چند مبنای مهم یکپارچه کنند، اما مناظره در آن‌جا به پایان نرسید.

امروزه، (SAFe (Scaling Agile Frameworks وجود دارد. (LeSS (Large Scale Scrum وجود دارد. کاربردهایی از چابکی وجود دارند که هیچ ارتباطی با توسعه نرم‌افزار ندارند، حتی با این­که بیانیه با گفتن این جمله شروع می‌شود: «در حال کشف راه‌های بهتر برای توسعه نرم‌افزار با انجام دادن آن هستیم و به دیگران کمک می­‌کنیم آن را انجام دهند».

طبق [TechRepublic[5] ،NPR[6 برای کاهش 66 درصدی هزینه‌های برنامه‌نویسی از چابک استفاده کرده است و سه کاربرد غیر فناورانه دیگر از تجربه‌های چابک را نام برده است.

دیو وست (Dave West)، مدیرعامل Scrum.org، که به سازمان‌های گوناگون می­‌رود و تجربه‎‌های چابک را مشاهده می‌کند، به تیمی تحقیقاتی اشاره کرده است که برای متحول کردن درمان نابینایی ژنتیکی با استفاده از ویروس‌ها، از چابک استفاده می‌کنند.

در واقع، پذیرفتن چابک خارج از حیطه نرم‌افزار متداول شده است، اما این لزوما چیزی نیست که ایجاد کنندگان بیانیه می‌خواستند.

بوکان می‌گوید: «این‌گونه نیست که نتوان آن را تفسیر کرد، اما درک عمیق‌تری می‌طلبد تا مطمئن شویم که ایده‌ها با صداقت ترجمه می‌­شوند».

درک عمیق‌تر همیشه قابل حصول نیست- حتی درون توسعه نرم‌افزار.

بنگاه تجاری چابک

افراد بسیاری استدلال می‌کنند که «چابک کاذب (Faux Agile)»، همان‌گونه که از آن یاد می‌شود، و جفت شیطانی آن «چابک سیاه (Dark Agile)»، با کسب درآمد از مشاوره و آموزش چابک تشدید می‌شوند. برخی حتی فراتر رفته و سازمان‌های پشت این کسب درآمد را «بنگاه تجاری چابک (The Agile Industrial Complex)» می‌نامند.

بوکان می‌گوید «جایی که چیزهای درست می‌گویید و عمل می‌کنید، اما اصول بنیادین را درک نمی‌کنید فرقه بارپرستی [7] چابک ایجاد شده است. به نتایج دست پیدا نمی‌کنید».

از زمانی که ابزارهای ما چارچوب‌های چابک مانند اسکرام و کانبان را فعال کرده‌اند برخی، و بسیاری اطلسین را یک متهم می‌پندارند. اما عقیده ما این است که چابک یک ارزش فرهنگی است، و تیم‌ها باید تقویت شوند تا به بهترین وجه مناسب کار کنند. چارچوب‌های چابک در کنار ارزش‌های فرهنگی کار می‌کنند، اما اگر فرهنگ را به طور پیش‌فرض نداشته باشید، آنچه انجام می‌دهید ممکن است از آغاز به شکست منجر شود.

این خرابکاری‌های چابک که «کاذب»، «سیاه»، یا «فرقه بارپرستی» نامیده ‌‌شده‌اند اغلب به وضعیت­‌هایی منجر می‌شود که علیه خواسته‌های بیانیه ظاهر می‌شوند- مدیریت جزء‌نگر (Micromanagement)، پیمایش نرخ فرسودگی (Burnout-rate Pacing)، عدم تحویل، و پایبندی به فرایند بیشتر از پایبندی به اصول، به­‌ عنوان افتضاح‌آورترین موارد ثبت شده‌اند- حتی اگر متخصصان آن‌ها گواهی و صلاحیت داشته‌ باشند. متأسفانه، تجربه‌های چابک سیاه باعث می‌شود که برخی افراد عهد کنند تا به طور کلی چابکی را کنار بگذارند، (یا آن را بازنویسی کنند تا تجربه دنیای واقعی خودشان با آن را منعکس کنند).

ران جفریز (Ron Jeffries)، یکی از 17 نفر؛ سعی کرده است با این توصیف این گم‌راهی‌ها را مورد توجه قرار دهد:

«اینجا و در سایر نوشته‌ها، من از کلمه نقل‌قول شده «چابک» استفاده می‌کنم تا به مثال‌ها، رویکردها، و فرایندهای بسیار زیادی اشاره کنم که از کلمه «چابک» برای توصیف خودشان استفاده می‌کنند، اما لزوما به حرف یا روح توسعه نرم‌افزار چابک، که در بیانیه چابک در مورد آن نوشته‌ایم، پایبند نیستند. گاهی اوقات برای تاکید، به «چابک کاذب» یا «چابک سیاه» اشاره می‌کنم، که برای توصیف رویکردهای «چابک» که واقعا بد اجرا شده‌اند استفاده می‌شود. برای بیان ایده‌های اصلی بیانیه، که هنوز به آن‌ها باور دارم به «بیانیه چابک» اشاره می‌کنم».

اما با توجه به پذیرش گسترده چابک، و گاهی اوقات گمراه شده، آیا بیانیه چابک هنوز سندی هست که ارزش مرجع بودن داشته باشد؟

آیا بیانیه هنوز هم مناسب است؟

بعد از صحبت با صدها نفر از مشتریان اطلسین، مربیان چابک داخلی و خارجی، شیفته‌گان و متخصصین علاقه‌مند، و بدون اشاره به مدت زمان زیادی که صرف خواندن نظرات مختلف در شبکه‌های اجتماعی کرده­‌ایم، می‌توانم با اطمینان بگویم که جواب این است: بیانیه هنوز هم مناسب است- شاید حتی بیشتر از همیشه.

همکاران من دان رادین (Dan Radigan)، مربی چابک ارشد شرکت، و یان بوکان، کسی که هر روز با مشتریان کار می‌کند، هر دو تایید کردند که به‌طور منظم بیانیه را با مشتریان جدید مورد تاکید قرار می­‌دهند.

تانر ورسام (Tanner Wortham)، مربی چابک و مدیر ارشد برنامه فنی در لینکدین (LinkedIn)، می‌گوید که او نیز اغلب از بیانیه نقل‌قول می‌کند. ورسام، که 10 سال را در مارینز (Marines) سپری کرده است، می‌گوید حتی قبل از آن‌که بداند نامی برای چابک وجود دارد، شروع به تجربه کردن آن کرده است. برای او، آن رویکرد «مارینز پیشرو (Leading Marines)» نام داشت. اما، برای ورسام، نام‌گذاری بر روی هر چیز، قدم اول بزرگی برای گلاویز شدن با آن است.

«تا وقتی که نتوانید چیزی را نامگذاری کنید، واقعا نمی‌دانید باید چه کاری در مورد آن انجام دهید. من فکر می‌کنم این کاری است که بیانیه انجام داد. بیانیه به آن یک نام داد. و آن را چابک نامیدند. فکر می‌کنم این چیزی بود که پیش از این رخ داده بود. اما وقتی آن‌ها به آن نام دادند، توانستند راحت‌تر شروع به شناختن آن کنند».

وست مدیر عامل Scrum.org اظهار می‌کند که اصول چابک به هیچ‌وجه واقعا جدید نیستند. آن‌ها فقط به روش متفاوتی به کارگرفته شده‌اند.

وست می‌گوید «وقتی به اصول پشت بیانیه نگاه می‌کنم، این‌ها اصولی نیستند که توسط ما ابداع شده باشند»، «آن‌ها اصول روشی علمی هستند. گالیله از آن‌ها استفاده کرده است. ارشمیدس از آن‌ها استفاده کرده است».

اصول پشت بیانیه چابک توسط ما ابداع نشده‌اند، آن‌ها اصول روش علمی هستند. گالیله از آن‌ها استفاده کرده است. ارشمیدس از آن‌ها استفاده کرده است.

شاید بزرگترین دستاورد بیانیه چابک، مدون کردن روشی از اندیشیدن باشد که تاکنون برای توسعه نرم‌افزار استفاده نشده بود، که به‌طور قطع شاهکار کوچکی نیست.

همه این‌ها به چه معناست؟

بنابراین، اصول چابک پیش از بیانیه چابک وجود داشته‌اند. افراد آن‌ها را در توسعه نرم‌افزار به کار گرفته‌­اند. آن ارزش‌ها در بیانیه چابک نشان داده شده‌­اند. سپس، افراد اصول بیانیه را گرفتند و شروع به استفاده از آن‌ها در کارهای خودشان کردند. با وجود ظاهر شدن همه ایده‌­ها، آیا زمان بروزرسانی بیانیه چابک است؟

نه لزوما.

وقتی چیزی از نظر فرهنگی به حدی مهم است که به صورت بیانیه در می‌آید، شاید بتوانید آن را دوباره تفسیر کنید، اما ابدا مشابه اصلی نخواهد بود. در نتیجه، به جای این­که به­‌طور رسمی برای بروزرسانی آن تلاش کنید، شاید بهتر باشد چگونگی استفاده از آن را برای خودتان، تیم‌تان، یا سازمان‌تان درک کنید.

ورسام می‌گوید «در بسیاری از جهات، بیانیه اساس مکالمه است». «من آن را به این صورت تفسیر می‌کنم. شما آن را چگونه تفسیر می‌کنید؟ بسیار خوب، بگذارید بفهمیم که چگونه با هم کار کنیم».

در این سبک، شاید چیزی که مهم است یک سند مقدس نیست که همه بتوانند بر روی آن به توافق برسند، اما مهم است که گروهی از افراد (از یک تیم تا کل یک سازمان) بتوانند ایده‌های بیانیه را بر روی وضعیت خاص خودشان اعمال کنند بدون آن‌که فهم روح آن را از دست بدهند. و اگر بتوانیم آن را به خوبی انجام دهیم، امکانات نامحدود می­‌شوند.

وست می‌گوید «فکر می‌کنم اگر بتوانیم آن را به درستی انجام دهیم، دنیا در موقعیتی قرار می‌گیرد که شگفت‌انگیز خواهد بود. می‌توانیم برای سرطان راه­‌حل پیدا کنیم. فرزندانم احتمالا تا 150 یا 175 سالگی زندگی می‌کنند». «فکر می‌کنم ما می‌توانیم آن را انجام دهیم، و فکر می‌کنم انجام خواهیم داد».

[1] برنامه‌سازی مفرط که به اختصار XP نیز خوانده می‌شود، یک متدولوژی توسعه نرم‌افزار است که در آن هدف افزایش کیفیت نرم‌افزار و پاسخ‌گویی به نیازمندی‌های در حال تغییر کاربر است. این روش به عنوان گونه‌ای از توسعه نرم‌افزاری چابک (Agile software development) از انتشار (release)های متناوب در چرخه‌های کوتاه توسعه با هدف بهبود قابلیت تولید و معرفی نقاط کنترلی (Check Point) برای تطابق با نیازمندی‌های جدید کاربر، دفاع می‌کند. ویکی‌پدیا

[2] یکی از روش‌های معروف از خانواده توسعه نرم‌افزار چابک است که ویژگی‌های مشترکی از جمله تحویل مستمر، ارتباطات شخصی و بهبود از طریق بازخوردها دارد. هر نوع پروژه‌ای، روش کریستال مخصوص به خود را دارد. منبع: https://newline.tech/blog/crystal-clear-methodology

[3] دواپس (DevOps) مخفف «توسعه نرم‌افزار DEVelopment» و «عملیات فناوری اطلاعات OPerationS» است. دواپس، مجموعه‌ای از روش­‌ها، فرایندها و ابزارهایی است که با تمرکز بر ارتباطات، همکاری و یکپارچگی بین تیم‌های توسعه نرم‌افزار و عملیات فناوری اطلاعات، ارزش‌های تولید شده را به‌طور سریع و مداوم به مشتریان نهایی می‌رسانند. ویکیپدیا

[4] Atlassian Corporation Plc یک شرکت نرم افزاری چند ملیتی استرالیایی است که محصولاتی را برای توسعه نرم افزار، مدیریت پروژه و مدیریت محتوا تولید می‌کند. Jira و Confluence از معروف‌ترین محصولات این شرکت هستند. ویکیپدیا

[5] یک شبکه اجتماعی برای متخصصان فناوری اطلاعات و یک نشریه بازرگانی آنلاین که درباره شیوه‌های نوین و ابزارهای مورد نیاز روزمره تصمیم‌گیرندگان فناوری اطلاعات مشاوره می‌دهد.

[6] رادیوی عمومی ملی مشهور به ان پی آر (به انگلیسی: National Public Radio) سازمان رسانه‌ای غیر انتفاعی آمریکایی است که از طریق بودجه عمومی و حمایت‌های خصوصی اداره می‌شود.

[7] اصطلاح «بار‌پرستی» (Cargo Cult) به عنوان استعاره در مورد برخی روش‌های صوری به کار می‌رود. در این موارد، افراد از راه تکرار شرایطِ وقوعِ نتایجِ موفّقیّت‌آمیزِ گذشته، در پی بازتولید آن نتایج‌­اند، بدون توجّه به این‌که آن شرایط یا ناکافی است یا اساساً با موجبات نتایج مزبور، ربطی ندارد. ویکیپدیا

مترجم: مهدیه قدسی نژاد

ویراستار: علیرضا قاقالو

منبع: https://www.atlassian.com/agile/manifesto

نسخه صوتی این مطلب را بشنوید: